تاریخچه کربلا


کربلا

 
کربلا
اربعین کربلا آژانس مسافرتی میچکا
 
کربلا
کربلا (عراق)
اربعین کربلا آژانس مسافرتی میچکا
اطلاعات کلی
مختصات جغرافیایی ۳۲٫۳۷°شمالی ۴۴٫۰۲°شرقی
کشور عراق
استان کربلا
مساحت ۵۲,۸۵۶ کیلومتر مربع
جمعیت کل ۱ میلیون نفر
زبان عربی
ادیان اسلام
مذهب شیعه
اطلاعات تاریخی
نام قدیم نینوی، غاضریه
طف، نوانویس
سال تأسیس قرن ۲ قمری
قدمت پیش از اسلام عصر بابلی
وقایع مهم واقعه کربلا، تخریب حرم امام حسین (ع)، انتفاضه شعبانیه، حمله وهابیان به کربلا، واقعه نجیب پاشا(غدیر دم)
مکان‌های تاریخی قلعة الأخیضر، کاروانسرای خان الربع(النخیله)
اماکن
زیارتگاه حرم امام حسین(ع)، حرم حضرت ابوالفضل(ع)، خیمه‌گاه، تل زینبیه، مرقد حر بن یزید، کف‌العباس، قتلگاه، مقام امام زمان(عج)، مقام امام صادق(ع).
مساجد مسجد رأس الحسین، مسجد عمران‌ بن شاهین، مسجد سردار حسن‌خان، مسجد ناصری، مسجد آقا باقر بهبهانی، مسجد صاحب حدائق.
حسینیه‌ها حسینیه تهرانی‌ها، حسینیه محمدصالح، حسینیه اسکویی حائری، حسینیه مازندرانی.

کَربَلا یا کربلای مُعَلی از شهرهای زیارتی شیعیان در عراق است. شهادت امام حسین(ع) و یارانش در واقعه کربلا در سال ۶۱ق و قرار داشتن حرم امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) در کربلا، این شهر را از شهرهای زیارتی شیعیان قرار داده است.

پیشینه کربلا به قبل از اسلام و دوره بابلی برمی‌گردد. پس از فتوحات اسلامی قبائلی در اطراف کربلا و نزدیک رود فرات زندگی می‌کردند. پس از شهادت امام حسین و یارانش در واقعه عاشورا در دهم محرم و تدفین پیکر آنان در کربلا، شیعیان برای زیارت قبر امام حسین(ع) راهی کربلا می‌شدند. اهتمام شیعیان برای زیارت امام حسین و دیگر شهدای کربلا روند تبدیل شدن کربلا به سکونت‌گاه شیعیان را فراهم کرد. از سده‌های دوم و سوم قمری به بعد نخستین عمران و آبادانی در کربلا پایه‌ریزی شد. در دوره آل‌بویه اقدامات بسیاری برای توسعه عمران شهر کربلا شد. اما بیشترین اهتمام برای توسعه کربلا به صفویه و قاجار برمی‌گردد.

همزمان با توسعه شهر کربلا در سده سوم قمری مدارس دینی کربلا تأسیس شد. رونق علمی حوزه علمیه کربلا در طول تاریخ با فراز و فرودهایی همراه بوده است. همزمان با رونق علمی حوزه‌های کربلا خاندان‌های شیعی متعددی برای کسب علم در کربلا ساکن شدند که خاندان آل طعمة و آل‌نقیب، بهبهانی، شهرستانی و شیرازی از آن جمله‌اند.

شهر کربلا در دو سده اخیر حوادث متعددی را از سر گذارنده است. حمله وهابیت به کربلا، حمله نجیب پاشا والی عثمانی به این شهر، انقلاب ۱۹۲۰م و انتفاضه شعبانیه برخی از وقایع این دو سده است. شهر کربلا در سده بیستم پس از سقوط امپراتوری عثمانی و اشغال آن از سوی بریتانیا شاهد شکل‌گیری احزاب و تشکیلات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و افزایش آن پس از استقلال عراق بوده است. جمعیة الإتحاد والترقی، الجمعیة الوطنیة الإسلامیة، شعبه حزب الدعوه الإسلامیه در کربلا و شاخه مجلس اعلای اسلامی عراق مهم‌ترین احزاب شیعیان در کربلا شناخته می‌شوند.

شیعیان در مناسبت‌های گوناگون از سراسر جهان برای زیارت به این شهر می‌آیند. اوج این حضور در ایام عزاداری محرم و صفر به‌ویژه در مراسم پیاده‌روی اربعین است. جمعیت زائران اربعین حدود ۲۰ میلیون نفر در سال‌های ۱۳۹۴ش و ۱۳۹۵ش گزارش شده است.

کربلا در طول تاریخ به نام‌های دیگری نیز خوانده است. غاضریه، نینوا، طَفّ، عقر، حائر و نواویس از آن جمله‌اند.

محتویات

معرفی

اربعین کربلا آژانس مسافرتی میچکا
 
تصویری هوایی جدید از کربلا؛ شهر کربلا پس از سقوط رژیم بعث در 2003م شاهد توسعه و عمران شهری بوده است.

کربلا از شهرهای زیارتی و مقدس شیعیان در عراق است.[۱] این شهر در مرکز استانی به همین نام و در نیمه جنوبی عراق و حدود ۱۰۰ کیلومتری بغداد، پایتخت این کشور، واقع شده است.[۲]

شهادت امام حسین(ع) و یارانش در واقعه کربلا، وجود حرم امام حسین(ع)، حرم ابوالفضل العباس(ع) و دیگر اماکن زیارتی، این شهر را به یکی از پربازدیدترین شهرهای زیارتی شیعیان به‌ویژه در ایام عزاداری محرم و مراسم اربعین حسینی تبدیل کرده است.[۳]

کربلا پس از سقوط امپراطوری عثمانی در ۱۹۱۴م و همچنین پس از سقوط حکومت صدام در ۲۰۰۳م جایگاه سیاسی خاصی در عراق پیدا کرد. فتوای جهاد آیت الله محمدتقی شیرازی، مرجع شیعیان در کربلا، علیه بریتانیا و رهبری وی در جنبش ۱۹۲۰م مردم عراق در اعتراض به ادامه حضور بریتانیا در این کشور، بیانگر نقش سیاسی کربلا در تاریخ معاصر عراق است.[۴] پس از سقوط صدام نیز مواضع مرجعیت شیعه عراق در قبال تحولات سیاسی و اجتماعی این کشور و جهان اسلام در نماز جمعه این شهر اعلام می‌شود. اعلام فتوای جهاد آیت الله سیستانی علیه داعش از تریبون نماز جمعه کربلا از آن جمله است.[۵]

بر اساس سرشماری‌های سال ۲۰۱۵ جمعیت شهر کربلا نزدیک به هفتصدهزار نفر گزارش شده است.[۶] کربلا در طول تاریخ اسامی متعددی داشته است. غاضریه، نینوا، طَفّ، عقر، حائر و نواویس از آن جمله‌اند.[۷]

تاریخچه

برخی از منابع پیشینیه کربلا را به دوران قبل از اسلام در عصر بابلی دانسته‌اند.[نیازمند منبع] گزارش‌هایی نیز کربلا را قبل از فتوحات اسلامی قبرستان مسیحیان و برخی نیز آن را مرکز آتشکده‌های زرتشتیان معرفی کرده‌اند.[نیازمند منبع] از دیرباز در اطراف کربلا به ویژه مناطق همجوار با رود فرات دهکده‌های فراوانی بوده است.[۸] علاوه بر آن گزارش‌هایی از حضور انبیاء یا دست کم برخی از پیامبران اولوالعزم نظیر نوح(ع) و ابراهیم(ع) در کربلا در متون روایی وجود دارد.[۹]

پس از فتح عراق و بین‌النهرین توسط مسلمانان گزارش‌های نادری از سوی مورخان تا پیش از واقعه عاشورا ثبت شده است. در گزارشی آمده که خالد بن ولید در سال دوازدهم قمری در جریان نبرد حیره پس از تسلط بر حیره (در نزدیکی نجف کنونی) در کربلا اردو زد.[۱۰] برخی از گزارش‌ها به عبور امام علی(ع) در بازگشت از جنگ صفین اشاره دارد که بر اساس آن امام علی در کربلا برای خواندن نماز و استراحت توقف کردند و نسبت به واقعه کربلا و حوادثی که در آینده برای فرزندش حسین(ع)، اصحاب و خانواده او اتفاق می‌افتد، پیشگویی کرده بود.[۱۱]

مهمترین واقعه‌‌ای که کربلا به سبب آن مشهور و نزد شیعیان اهمیت زیادی یافت، واقعه عاشورا است. در این واقعه امام حسین(ع) پس از بیعت نکردن با یزید و دعوت مردم کوفه برای بیعت با ایشان با ارسال نامه‌های متعدد[۱۲] از مکه راهی کوفه شد.[۱۳]پس از متوقف کردن کاروان امام حسین در راه کوفه توسط حر بن یزید ریاحی و به دستور عبیدالله بن زیاد، فرماندار کوفه،[۱۴] کاروان امام به ناچار در کربلا اردو زد.[۱۵] پس از چند روز از توقف کاروان امام حسین(ع)، در دهم محرم سال ۶۱ق نبردی میان سپاه امام حسین(ع) و لشکر عمر بن سعد رخ داد،[۱۶] امام(ع) به همراه بسیاری از یارانش در آن روز به شهادت رسیدند و بازماندگان کاروان امام حسین که بیشترشان زنان و کودکان بودند اسیر گشتند و ابتدا به کوفه و سپس به دِمَشق، پایتخت یزید در شام فرستاده شدند.[۱۷]

تأکید امامان معصوم(ع) بر زیارت کردن قبر امام حسین(ع) و توجه شیعیان به آن، زمینه برای ساخت بنا بر قبر امام حسین، توسعه آن و احداث سکونت‌گاه برای زائران و مجاوران مرقد امام(ع) در کربلا در دوره بنی‌امیه و عباسیان فراهم کرد.[۱۸] پیدایش قیام‌های شیعی پس از واقعه کربلا نیز در توجه شیعیان به قبر امام حسین نقش داشته است. توابین در قیام خود پس از آنکه از نخیله راهی دمشق شدند در میانه راه قبر امام حسین را زیارت کردند[۱۹] و پای‌بندی خود به راه امام حسین اعلام کردند.[۲۰] در قیام مختار نیز توجه به کربلا و زیارت قبر امام حسین وجود داشت. مختار ثقفی نخستین کسی بود که ضمن ساخت بنایی بر قبر امام حسین، مسجد و روستای کوچکی[۲۱] متشکل از مجموعه‌ای از منازل ساخته شده از گل، ساقه و شاخه درخت خرما ایجاد کرد.[۲۲]

با افزایش زائران کربلا و اقامت برخی مسلمانان در اطراف مرقد امام حسین همزمان با ضعف بنی‌امیه و شکل‌گیری دولت عباسیان، آبادانی کربلا شکل جدی به خود گرفت. خانه‌هایی جدید در مجاورت مرقد امام(ع) با استفاده از مصالح ساختمانی مناسب بنا شد.[۲۳]

این اقدامات از سوی شیعیان تهدیدی برای برخی خلفای عباسی قلمداد می‌شد. از این رو خلفایی نظیر هارون‌الرشید و مُتَوکِّل عَبّاسی در دوره حکومت خود دستور تخریب حرم و بناهای اطراف آن را دادند.[۲۴] با این حال به نظر می‌رسد اقدامات خلفای عباسی نتوانست از تبدیل شدن کربلا به سکونت‌گاه برخی از شیعیان ممانعت کند. پس از هارون، در دوره فرزندش مأمون عباسی مرقد امام حسین و بناهای تخریب شده، بازسازی و آبادانی نسبی در کربلا محقق شد.[۲۵] پس از ویرانی‌های دوره متوکل نیز عمران به شهر کربلا برگشت و علاوه بر بازسازی مرقد و مناطق تخریب شده، اماکن جدیدی از جمله بازار کربلاتأسیس شد.[۲۶] در دوره عباسیان محافل علمی نیز توسط اصحاب ائمه در کربلاتشکیل شد که از آن با عنوان نخستین دوره حوزه کربلا یاد می‌شود.[۲۷] روند معماری کربلا در دوره آل‌بویه شکل جدیدی به خود گرفت[۲۸] که برخی از آن با عنوان دوره شکوفایی معماری کربلا تا آن دوره یاد می‌کنند.[۲۹] حاکمان بویهی ضمن زیارت امام حسین(ع) اقدام به تجدید بنای مرقد امام حسین و توسعه شهر کربلانمودند. ساخت نخستین باروی شهر، احداث سکونت‌گاه و بازارهای جدید، مدارس دینی نظیر مدرسه عَضُدِیه و مسجد رأس‌الحسین، که به دستور عَضُدُالدوله دیلمی در ۳۷۲ق ساخته شد، از توسعه شهری کربلا حکایت دارد.[۳۰]

شهر کربلا با توجه پادشاهان صفوی و قاجار به عتبات عالیات عراق از سده‌های ۱۰ تا ۱۳ق و اقامت گسترده ایرانیان وارد مرحله جدیدی از معماری و شکوفایی عمران کربلا بوده است. در این مرحله علاوه بر تجدید بنای و توسعه حرم امام حسین(ع)، حرم حضرت عباس(ع) و دیگر اماکن زیارتی در کربلا، ایرانیان مقیم کربلانقش زیادی در رونق بازرگانی و تأسیس حسینیه‌ها، مدارس علمیه، کتابخانه‌ها و مساجد در این دوره‌ها داشته‌اند. جهانگردان و جغرافی‌دانانی نظیر کارِستِن نِیبُور، جان اشر در بازدید از شهر کربلا از توسعه شهری کربلا در دوره عثمانی‌ها در سفرنامه‌های خود گزارش کرده‌اند.[۳۱] جان پیترز جهانگرد و باستان‌شناس از کشور آمریکا نیز در بازدید از کربلا در ۱۸۹۰م نوشته است بخش جدید کربلا که خارج از حصار قدیم شهر ایجاد شده است دارای خیابان‌های گسترده و منظم نظیر شهرهای اروپایی است.[۳۲]

اماکن زیارتی

اربعین کربلا آژانس مسافرتی میچکا
 
نمایی از حرم حضرت عباس(ع) و حرم امام حسین(ع) در شهر کربلا

وجود حرم امام حسین(ع) و حرم حضرت عباس(ع) شهر کربلا را در ردیف مهمترین شهرهای زیارتی برای شیعیان قرار داده است.[۳۳] حرم امام حسین محل دفن امام حسین(ع)، شماری از بنی‌هاشم و یاران امام است که در واقعه کربلا به شهادت رسیدند.[۳۴]زیارت حرم امام حسین(ع) همواره یکی از اعمال مورد توجه شیعیان بوده است. سفارش به زیارت امام حسین(ع) در برخی از روزهای خاص نظیر عاشورا[۳۵]، اربعین[۳۶] و نیمه شعبان[۳۷]، موجب شده بیشترین جمعیت زائران مربوط به این ایام باشد.[۳۸] در فقه شیعه، حرم و تربت امام حسین(ع) احکام خاصی دارد.[۳۹]

حرم امام حسین، بارها از سوی مخالفان شیعه از جمله خلفای عباسی و وهابیان تخریب شد. یکی از نخستین تخریب‌های حرم امام حسین(ع) در زمان متوکل[۴۰] و آخرین آن در سال ۱۴۱۱ق توسط حکومت بعث عراق در جریان انتفاضه شعبانیه صورت گرفت.[۴۱]

حرم حضرت عباس(ع) نیز در ۳۷۸ متری شمال شرقی حرم امام حسین(ع) قرار دارد. زائران کربلا علاوه بر زیارت امام حسین(ع)، حرم حضرت عباس(ع) را نیز زیارت می‌کنند.[۴۲] شیعیان در روز تاسوعا در حرم حضرت عباس عزاداری می‌کنند. در تقویم عزاداری شیعه روز تاسوعا منتسب به ابوالفضل‌العباس(ع) است.[۴۳]

شهر کربلا علاوه بر وجود حرم امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) اماکن زیارتی دیگر دارد که بیشتر آن به واقعه کربلا مربوط می‌شود. خیمه‌گاه، تل زینبیه و مرقد حر بن یزید ریاحی از آن جمله است. در نزدیکی حرم امام حسین دو مقام امام صادق(ع) و مقام امام زمان(ع) وجود دارد که در فرهنگ شیعه دارای احترام و زیارتگاه آنان است.[۴۴]

اربعین کربلا آژانس مسافرتی میچکا
 
مقام امام زمان در کربلا

وقایع سیاسی و اجتماعی دو سده اخیر

کربلا در دو سده اخیر شاهد حوادث و تحولات متعدد سیاسی، اجتماعی فرهنگی بوده است.

حمله وهابیت

در هجدهم ذی‌الحجه سال ۱۲۱۶ق وهابیان به رهبری عبدالعزیز بن سعود از حجاز وارد عراق شدند و به کربلا حمله کردند. آنها از طریق محله

&a

سفر گردشگری آژانس مسافرتی میچکا تور لحظه آخری کرب و بلا کربلا تور ایران گردی ایرانگردی تورهای میچکا تورهای آژانس مسافرتی میچکا تور نوروزی تورهای نوروزی میچکا مسافرت تور زیارتی سفر هوایی سفر زمینی سفر با قطار آژانس هواپیمایی بلیط چارتر چارتری بلیط هواپیما چارتر اربعین اربعین کربلا پیاده روی اربعین تور اربعین تور لحظه آخری اربعین زیارت اربعین کربلای حسینی تور میچکا اربعین تور زیارتی اربعین سفر زیارتی اربعین اربعین با میچکا اربعین با آژانس مسافرتی میچکا آژانس هواپیمایی میچکا سفر هوایی اربعین اربعین هوایی تور هوایی اربعین اربعین میچکا تجربیات سفر اربعین مسیر پیاده روی اربعین ورودی کربلا اربعین